Portret przedstawia Miko\u0142aja Kopernika w wieku oko\u0142o 35\u201340 lat. Uczony ukazany zosta\u0142 jako posta\u0107 o wyrazistych rysach oraz d\u0142ugich, ciemnych i falistych w\u0142osach. Charakterystyczne jest uj\u0119cie oczu, z kt\u00f3rych lewe znajduje si\u0119 ni\u017cej od prawego, co \u015bwiadczy o pewnych niedoci\u0105gni\u0119ciach warsztatowych u maluj\u0105cego. Ubi\u00f3r uczonego stanowi czarna sutanna z widocznym bia\u0142ym r\u0105bkiem koszuli oraz czerwony kubrak bez r\u0119kaw\u00f3w, podbity bia\u0142ym futerkiem, widocznym przy ko\u0142nierzu i ramionach. T\u0142o portretu jest popielate o ciep\u0142ym odcieniu.<\/p>\n
Obraz namalowany zosta\u0142 temper\u0105 z olejnymi laserunkami na podobraziu, kt\u00f3ry tworz\u0105 trzy deski d\u0119bowe o bardzo nier\u00f3wnej powierzchni. Najprawdopodobniej ogl\u0105damy wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie okrojon\u0105 (dos\u0142ownie) cz\u0119\u015b\u0107 wi\u0119kszego dzie\u0142a, bowiem dolna kraw\u0119d\u017a malowid\u0142a nosi \u015blady drobnych uszkodze\u0144 drewna. Mog\u0142y one powsta\u0107 przy odpi\u0142owaniu ni\u017cszej partii obrazu. Jeden z toru\u0144skich badaczy zajmuj\u0105cych si\u0119 histori\u0105 portretu, J\u00f3zef Flik, sugerowa\u0142 nawet, \u017ce pierwotny format obrazu obejmowa\u0142 posta\u0107 Kopernika z dostrzegaln\u0105 lew\u0105 r\u0119k\u0105, trzymaj\u0105c\u0105 konwali\u0119, za\u0142o\u017con\u0105 na praw\u0105 r\u0119k\u0119, a wi\u0119c w uj\u0119ciu podobnym do wizerunku autorstwa Tobiasa Stimmera umieszczonego w drugiej po\u0142owie XVI wieku w obudowie zegara astronomicznego katedry w Strasburgu.<\/p>\n
W latach 1946\u20131948 portret zosta\u0142 poddany konserwacji. Po lewej stronie obrazu wstawiono now\u0105 desk\u0119 d\u0119bow\u0105, uzupe\u0142niono te\u017c brakuj\u0105cy fragment deski u g\u00f3ry po prawej stronie, nad g\u0142ow\u0105 astronoma. Przy tej okazji podj\u0119to pr\u00f3by ustalenia daty powstania malowid\u0142a. Konserwator Bohdan Marconi uzna\u0142, \u017ce dosz\u0142o do tego mi\u0119dzy 1540 a 1560 rokiem, z kolei Leonard Torwirt wydatowa\u0142 obraz na pierwsz\u0105 po\u0142ow\u0119 XVI wieku, sugeruj\u0105c jednocze\u015bnie, \u017ce dzie\u0142o mog\u0142o powsta\u0107 w kr\u0119gu wybitnego renesansowego artysty Albrechta D\u00fcrera. P\u00f3\u017aniejsze badania dendrochronologiczne deski obrazu, wykonane w latach osiemdziesi\u0105tych XX wieku przez Tomasza Wa\u017cnego we wsp\u00f3\u0142pracy z J\u00f3zefem Flikiem, przecz\u0105 tym hipotezom. Na podstawie analizy pr\u00f3bek z podobrazia i innych \u017ar\u00f3de\u0142 ujawniono, \u017ce drzewo na no\u015bnik toru\u0144skiego portretu zosta\u0142o \u015bci\u0119te oko\u0142o 1571 roku. W zwi\u0105zku z tym J\u00f3zef Flik wydatowa\u0142 obraz na czas oko\u0142o 1580 roku. Badacz ten <\/span>pr\u00f3bowa\u0142 te\u017c zwi\u0105za\u0107 autorstwo obrazu z postaci\u0105 Marcusa Gheeraertsa, wskazuj\u0105c na niezbite podobie\u0144stwo uj\u0119cia toru\u0144skiego portretu z grafik\u0105 Theodora de Bry, kt\u00f3ry wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z tym pierwszym. Mimo tych sugestii nadal przyjmuje si\u0119, \u017ce autor toru\u0144skiego wizerunku Kopernika pozostaje nieustalony.<\/p>\n Wyja\u015bnienia wymaga utrwalona w tradycji nazwa portretu \u2013 okre\u015bla si\u0119 go mianem \u201egimnazjalnego\u201d, poniewa\u017c jego historia zwi\u0105zana jest z toru\u0144skim Gimnazjum Akademickim. Ju\u017c najstarszy, sporz\u0105dzony w 1594 roku opis tej s\u0142ynnej protestanckiej szko\u0142y informuje, \u017ce w gimnazjalnej bibliotece umiejscowionej na drugim pi\u0119trze pofranciszka\u0144skiego klasztoru przy ko\u015bciele NMP przechowywany by\u0142 wizerunek astronoma. Wisia\u0142 na \u015bcianie obok du\u017cych, wysokich, przestronnych p\u00f3\u0142ek na ksi\u0105\u017cki, kilku sto\u0142\u00f3w, krzese\u0142 i \u0142aw. Obraz pozosta\u0142 w p\u00f3\u017aniejszych latach na wyposa\u017ceniu szko\u0142y, kt\u00f3ra w XIX wieku przekszta\u0142cona zosta\u0142a w kr\u00f3lewskie pruskie gimnazjum, a w 1920 roku sta\u0142a si\u0119 polskim Gimnazjum i Liceum nr 1, nosz\u0105cym do dzisiaj imi\u0119 Kopernika. Portret astronoma nale\u017cy do najwa\u017cniejszych obiekt\u00f3w z kolekcji dawnego toru\u0144skiego gimnazjum. Do muzeum w Ratuszu Staromiejskim trafi\u0142 dopiero w pocz\u0105tku XX wieku. Obecnie jest eksponowany w obszernej Sali Mieszcza\u0144skiej, zajmuj\u0105c wyj\u0105tkowe miejsce w galerii portret\u00f3w mieszczan toru\u0144skich namalowanych w XVI-XVIII stuleciu.<\/p>\n Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce w grupie najwcze\u015bniejszych, bo powsta\u0142ych ju\u017c w XVI wieku wizerunk\u00f3w Miko\u0142aja Kopernika, portret gimnazjalny astronoma wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 nieprzeci\u0119tn\u0105 technik\u0105 wykonania i wysokim poziomem artystycznym, przewy\u017cszaj\u0105cym zar\u00f3wno drugi toru\u0144ski portret z epitafium w ko\u015bciele \u015bwi\u0119toja\u0144skim, jak i wizerunek autorstwa Tobiasa Stimmera umieszczony na kwaterze zegara astronomicznego w Strasburgu. To w\u0142a\u015bnie ten obraz, ogl\u0105dany w sali toru\u0144skiego ratusza przez tysi\u0119ce zwiedzaj\u0105cych, jest najbardziej rozpowszechnionym w \u015bwiecie przedstawieniem wielkiego astronoma. Nic zatem dziwnego, \u017ce mimo pewnych artystycznych niedoci\u0105gnie\u0107 uznawany jest za zabytek wr\u0119cz bezcenny.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>","sponsor":"","subtitle":"Najs\u0142ynniejszy na \u015bwiecie wizerunek toru\u0144skiego astronoma","accessinfo":"","lede":"W Sali Mieszcza\u0144skiej toru\u0144skiego Ratusza Staromiejskiego mo\u017cna zobaczy\u0107 portret Kopernika z drugiej po\u0142owy XVI wieku. To najbardziej znany na \u015bwiecie obraz przedstawiaj\u0105cy t\u0119 niezwyk\u0142\u0105 posta\u0107.","website":"","related_resources":[],"files":{"https:\/\/www.kopernikanski.torun.pl\/files\/fullsize\/faa098506ec2537f63ea1718b1fe063b.jpg":{"id":11,"mime-type":"image\/jpeg","title":"Portret gimnazjalny w Muzeum Okr\u0119gowym w Toruniu","thumbnail":"https:\/\/www.kopernikanski.torun.pl\/files\/square_thumbnails\/faa098506ec2537f63ea1718b1fe063b.jpg","description":"Fot. ze zbior\u00f3w Muzeum Okr\u0119gowego w Toruniu"}}}