{"id":11,"featured":0,"modified":"2024-02-02 18:40:07","latitude":53.009219263847726,"longitude":18.60611309713742,"title":"Epitafium Kopernika w ko\u015bciele \u015bw. Jan\u00f3w","address":"ul. \u017beglarska","thumbnail":"https:\/\/www.kopernikanski.torun.pl\/files\/square_thumbnails\/c80a305f05f66741ad5f0b41def1edad.jpg","creator":["Micha\u0142 K\u0142osi\u0144ski"],"description":"Na obrazie epitafijnym Kopernik ukazany zosta\u0142 na tle szaro-zielonej \u015bciany w stroju kanonika - czarnej szacie i czerwonym kaftanie bez r\u0119kaw\u00f3w. Uczony ma z\u0142o\u017cone do modlitwy r\u0119ce, a jego wzrok skierowany jest bezpo\u015brednio na obserwatora, ignoruj\u0105c nieco znajduj\u0105ce si\u0119 w tle okno z krucyfiksem, pod kt\u00f3rym dostrzec mo\u017cna czaszk\u0119 ludzk\u0105, piszczel i kamienie - symbole \u015bmierci i przemijania. Przez otw\u00f3r okienny rozpo\u015bciera si\u0119 widok na odleg\u0142y, g\u00f3rzysty i malowniczy krajobraz, co dodaje obrazowi g\u0142\u0119bi i kontekstu. Nad g\u0142ow\u0105 astronoma znajduje si\u0119 p\u00f3\u0142ka z przyrz\u0105dami astronomicznymi: cyrklem i sfer\u0105 armilarn\u0105.
Interesuj\u0105co przedstawia si\u0119 problem \u0142aci\u0144skiej sentencji zamieszczonej w dolnej partii obrazu epitafijnego: NON PAREM PAULO GRATIA[M] REQUIRO\/VENITAM PETRI NEQ[UE] POSCO, SED QUAM\/IN CRUCIS LIGNO DEDERAS LATRONI\/SEDULUS ORO. Jest to 32 zwrotka ody opisuj\u0105cej M\u0119k\u0119 Pa\u0144sk\u0105 napisanej przez w\u0142oskiego humanist\u0119 Eneasza Sylwiusza Piccolominiego, kt\u00f3ry w swojej karierze duchownej osi\u0105gn\u0105\u0142 godno\u015b\u0107 biskupa warmi\u0144skiego (1457) i zasiad\u0142 na tronie papieskim jako Pius II (1458-1464). Tre\u015b\u0107 tego napisu jest niezwykle intryguj\u0105ca. W j\u0119zyku polskim brzmi ona bowiem: \u201eNie \u017c\u0105dam \u0142aski r\u00f3wnej (\u0142asce okazanej) Paw\u0142owi, ani nie domagam si\u0119 przebaczenia (danego) Piotrowi, ale pokornie prosz\u0119 o t\u0119, jakiej na krzy\u017cu udzieli\u0142e\u015b \u0142otrowi\u201d. Tekst, zawieraj\u0105cy odwa\u017cn\u0105 sugesti\u0119 por\u00f3wnania portretowanej postaci z przest\u0119pc\u0105, sk\u0142ania\u0142 naukowc\u00f3w do stawiania wielu hipotez. Sugerowano, \u017ce wyboru tej sentencji dokona\u0142 sam Kopernik umieszczaj\u0105c j\u0105 na odwrociu swego niezachowanego portretu, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 wzorem p\u00f3\u017aniejszych wizerunk\u00f3w. Co ciekawe, ten sam napis mia\u0142 znajdowa\u0107 si\u0119 na \u015bcianie komnaty na zamku w Olsztynie u\u017cytkowanej przez Kopernika. Przywo\u0142anie wspomnianego fragmentu literackiego mog\u0142o by\u0107 interpretowane jako wyznanie winy polegaj\u0105cej na g\u0142oszeniu teorii naukowej sprzecznej z punktem widzenia Ko\u015bcio\u0142a.
Epitafium powsta\u0142o w latach osiemdziesi\u0105tych XVI wieku. Zosta\u0142o ufundowane przez toru\u0144skiego lekarza Melchiora Pirnesiusa, kt\u00f3ry upami\u0119tniaj\u0105c Miko\u0142aja Kopernika chcia\u0142 podkre\u015bli\u0107 jego zwi\u0105zki z Toruniem i medycyn\u0105. Atrybuty \u015bwiadcz\u0105ce o astronomicznych zainteresowaniach uczonego, czyli cyrkiel i sfera armilarna widoczne na p\u00f3\u0142ce w prawym g\u00f3rnym rogu obrazu, wprowadzono dopiero podczas renowacji epitafium wykonanej na pocz\u0105tku XVII wieku przez jezuit\u00f3w, kt\u00f3rzy byli w\u00f3wczas gospodarzami ko\u015bcio\u0142a \u015bwi\u0119toja\u0144skiego. R\u00f3wnie\u017c w tym samym czasie do epitafium dodano p\u00f3\u0142okr\u0105g\u0142\u0105 nadstaw\u0119 z tondem, w kt\u00f3rym umieszczono portret zmar\u0142ego w Toruniu w 1501 roku kr\u00f3la Jana Olbrachta. S\u0105siaduj\u0105 z nim po bokach malowane tarcze z herbem Kr\u00f3lestwa Polskiego i Prus Kr\u00f3lewskich.
Pewne zmiany w wygl\u0105dzie epitafium przynios\u0142y lata trzydzieste XVIII wieku, gdy z inicjatywy toru\u0144skiego rajcy Jakuba Kazimierza Rubinkowskiego przeprowadzono renowacj\u0119 obiektu i dodano napisy winiej\u0105ce w gzymsach pod i nad obrazem z wizerunkiem Kopernika. Obraz epitafijny z toru\u0144skiej katedry bywa cz\u0119sto por\u00f3wnywany z tzw. portretem gimnazjalnym astronoma. Oba zawieraj\u0105 podobie\u0144stwa w uj\u0119ciu postaci oraz ubioru portretowanego uczonego, ale obraz z epitafium jest bez w\u0105tpienia dzie\u0142em du\u017co s\u0142abszym pod wzgl\u0119dem jako\u015bci artystycznej od drugiego toru\u0144skiego portretu, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 by\u0107 dla niego pierwowzorem.
Trudno dok\u0142adnie ustali\u0107, w kt\u00f3rym miejscu epitafium by\u0142o zawieszone pierwotnie. Dopiero od ko\u0144ca XIX wieku znajduje si\u0119 w obecnej lokalizacji, tj. Kaplicy Anio\u0142\u00f3w Str\u00f3\u017c\u00f3w, nazywanej r\u00f3wnie\u017c kaplic\u0105 kopernika\u0144sk\u0105. Wcze\u015bniej wisia\u0142o najprawdopodobniej nieopodal, na zachodnim filarze wie\u017cy. Jego obecno\u015b\u0107 by\u0142a zauwa\u017cana ju\u017c od pocz\u0105tku XVII wieku przez odwiedzaj\u0105cych Toru\u0144 podr\u00f3\u017cnik\u00f3w i wizytator\u00f3w ko\u015bcio\u0142a. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich podziwiaj\u0105c ten obiekt nabiera\u0142a ca\u0142kowicie b\u0142\u0119dnego przekonania, \u017ce toru\u0144ska \u015bwi\u0105tynia stanowi miejsce poch\u00f3wku Kopernika.","sponsor":"","subtitle":"W kr\u0119gu najstarszych wizerunk\u00f3w Miko\u0142aja Kopernika","accessinfo":"Obiekt dost\u0119pny bezp\u0142atnie w godzinach otwarcia ko\u015bcio\u0142a","lede":"Renesansowe epitafium zawieszone na zachodniej \u015bcianie kaplicy Anio\u0142\u00f3w Str\u00f3\u017c\u00f3w ko\u015bcio\u0142a \u015bwi\u0119toja\u0144skiego w Toruniu jest bezcennym \u015bwiadectwem pami\u0119ci dawnych torunian o astronomie. Umieszczony w nim obraz nale\u017cy do najstarszych wizerunk\u00f3w Miko\u0142aja Kopernika.","website":"","related_resources":[],"files":{"https:\/\/www.kopernikanski.torun.pl\/files\/fullsize\/c80a305f05f66741ad5f0b41def1edad.jpg":{"id":12,"mime-type":"image\/jpeg","title":"Epitafium Kopernika w ko\u015bciele \u015bw. Jan\u00f3w","thumbnail":"https:\/\/www.kopernikanski.torun.pl\/files\/square_thumbnails\/c80a305f05f66741ad5f0b41def1edad.jpg","description":"Juliusz Raczkowski"}}}