{"id":19,"featured":0,"modified":"2024-01-03 17:45:25","latitude":53.009238984529176,"longitude":18.606122483152326,"title":"Chrzcielnica w ko\u015bciele \u015bw. Jan\u00f3w","address":"ul. \u017beglarska","thumbnail":"https:\/\/www.kopernikanski.torun.pl\/files\/square_thumbnails\/fbd6928d119ac9444412c81a0c6421f5.jpg","creator":["Juliusz Raczkowski"],"description":"Najwa\u017cniejsz\u0105 i najstarsz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 chrzcielnicy jest jej metalowa czasza. Zosta\u0142a ona odlana metod\u0105 na wosk tracony. Jej doln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 do 1\/3 wysoko\u015bci zdobi\u0105 koncentryczne pier\u015bcienie oraz pas inskrypcji, wy\u017cej na p\u0142aszczu umieszczono nieregularny fryz z 14 ostro\u0142ucznych arkadek. Na wydatnym otoku misy umieszczone s\u0105 naprzeciwlegle niedu\u017ce stylizowane g\u0142\u00f3wki lw\u00f3w odlane wed\u0142ug jednego modelu \u2013 musia\u0142y one by\u0107 zwi\u0105zane z pierwotnym systemem zamykania niezachowanej do dzi\u015b pierwotnej pokrywy, kt\u00f3ra istnia\u0142a jeszcze w po\u0142owie XVII wieku. Obecna pokrywa, wykonana z drewna i polichromowana, zosta\u0142a wykonana specjalnie dla tej chrzcielnicy w XVIII wieku. Wie\u0144czy j\u0105 rze\u017aba przedstawiaj\u0105ca Jana Chrzciciela udzielaj\u0105cego chrztu Jezusowi.
\u015awi\u0119toja\u0144ska chrzcielnica jest jednym z zaledwie dw\u00f3ch tego typu obiekt\u00f3w zachowanych na terenach dawnego pa\u0144stwa zakonnego w Prusach. Musia\u0142a by\u0107 obiektem kosztownym i presti\u017cowym, cho\u0107 jednocze\u015bnie jest dzie\u0142em pod wieloma wzgl\u0119dami nietypowym, do tego do\u015b\u0107 prymitywnym technologicznie. Pseudokielichowa forma, utworzona z wykorzystaniem metalu i kamienia (co jest zabiegiem w tym czasie zupe\u0142nie nie spotykanym), odstaje od powszechnej od ko\u0144ca XIII wieku typologii chrzcielnic metalowych na obszarze nadba\u0142tyckim, kt\u00f3re najcz\u0119\u015bciej otrzymywa\u0142y form\u0119 g\u0142\u0119bokiej kadzi.
Program ideowy chrzcielnic, cho\u0107by najprostszy, by\u0142 zawsze odbiciem my\u015bli teologicznej i wyra\u017ca\u0142 rang\u0119 sakramentu chrztu. Chrzcielnica toru\u0144ska prezentuje jednak niezmiernie ograniczony i niesp\u00f3jny dob\u00f3r dekoracji. Arkadki s\u0105 wprawdzie powszechnie spotykane w \u015bredniowiecznych chrzcielnicach, ale zaskakuje ich liczba, kt\u00f3rej nie da si\u0119 powi\u0105za\u0107 z symbolik\u0105 baptyzmaln\u0105. Inskrypcja, umieszczona w ca\u0142kiem nietypowym miejscu, u do\u0142u czaszy zamiast wzd\u0142u\u017c jej otoku, sk\u0142ada si\u0119 z 65 znak\u00f3w literowych, kt\u00f3re nie uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w \u017cadn\u0105 tre\u015b\u0107. Pr\u00f3by odczytania napisu podejmowano ju\u017c od XIX wieku \u2013 jedna z interpretacji zak\u0142ada\u0142a, \u017ce mo\u017ce to by\u0107 go najstarszy zabytek polszczyzny. Napis nie ma jednak \u017cadnego sensu. Buduj\u0105 go rozpoznawalne wczesnogotyckie znaki majusku\u0142owe o kroju kapita\u0142 i uncja\u0142 (czasem kr\u00f3j tej samej, powtarzaj\u0105cej si\u0119 litery, jest r\u00f3\u017cny), z u\u017cyciem ligatur VA i znaku tyro\u0144skiego ET orz liczne litery odwr\u00f3cone w odbiciu lustrzanym (w tym trzykrotnie powtarzaj\u0105ca si\u0119, obr\u00f3cona dodatkowo o 90 stopni, litera \u201eS\u201d).
Zar\u00f3wno osadzenie inskrypcji u do\u0142u, jak i zdobienia pier\u015bcieniami, wreszcie napis u\u0142o\u017cony z przypadkowych znak\u00f3w (by\u0107 mo\u017ce o znaczeniu apotropaicznym, tj. maj\u0105cym magicznie chroni\u0107 przed z\u0142em) wskazuj\u0105 na wykonanie chrzcielnicy w warsztacie glokengiessera, czyli rzemie\u015blnika specjalizuj\u0105cego si\u0119 w odlewaniu dzwon\u00f3w. Misa chrzcielnicy kszta\u0142tem i dekoracj\u0105 przypomina \u015bci\u0119t\u0105 tzw. czap\u0119 dzwonu, odwr\u00f3con\u0105 o 180 stopni. Odlano j\u0105 z metalu o du\u017cej d\u017awi\u0119czno\u015bci \u2013 br\u0105zu dzwonowego, zwanego cynowym, opartego na po\u0142\u0105czeniu miedzi i cyny w stosunku ok. 70% do ok. 14%.
Eksperymentalny, niepowtarzalny kszta\u0142t, zastosowane rozwi\u0105zanie materia\u0142owe (po\u0142\u0105czenie czaszy z kamiennym trzonem) pozwalaj\u0105 do\u015b\u0107 nisko oceni\u0107 warsztat odlewniczy, ale s\u0105 zarazem przes\u0142ank\u0105 za do\u015b\u0107 wczesnym datowaniem chrzcielnicy. Mog\u0142a ona posta\u0107 jeszcze w XIII wieku, zanim na obszarze nadba\u0142tyckim upowszechni\u0142a si\u0119 forma kadzi. Za takim datowaniem przemawia te\u017c forma arkadek z tr\u00f3jlistnym, prostym maswerkiem oraz kr\u00f3j liternictwa.
Nale\u017cy przyj\u0105\u0107, i\u017c toru\u0144ska chrzcielnica z kaplicy kopernika\u0144skiej jest najstarszym zachowanym elementem wyposa\u017cenia liturgicznego fary staromiejskiej. Zgodnie z tzw. przymusem parafialnym chrzczono przy niej w \u015bredniowieczu wszystkie dzieci urodzone na obszarze Starego Miasta Torunia, w tym r\u00f3wnie\u017c potomstwo Barbary i Miko\u0142aja Kopernik\u00f3w, rodzic\u00f3w s\u0142ynnego astronoma, kt\u00f3rzy nale\u017celi do tutejszej parafii. Chrzcielnica sta\u0142a jednak za ich czas\u00f3w w innym miejscu. Wiemy, \u017ce na pocz\u0105tku XIX wieku odnotowana by\u0142a przy pierwszym od wschodu filarze po po\u0142udniowej stronie ko\u015bcio\u0142a. Do tzw. kaplicy kopernika\u0144skiej przeniesiono j\u0105 w latach 80. XIX wieku. Najprawdopodobniej w\u0142a\u015bnie przy tej okazji wykonano zachowan\u0105 do dzisiaj, kolist\u0105, profilowan\u0105 stop\u0119 z ceramiki i zaprawy, na kt\u00f3rej spoczywa metalowa czasza chrzcielnicy.","sponsor":"","subtitle":"Miejsce chrztu Miko\u0142aja Kopernika","accessinfo":"","lede":"Chrzcielnica z kaplicy kopernika\u0144skiej jest najstarszym zachowanym elementem wyposa\u017cenia liturgicznego ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Jan\u00f3w. To w\u0142a\u015bnie przy niej Miko\u0142aj Kopernik otrzyma\u0142 w 1473 roku sakrament chrztu.","website":"","related_resources":[],"files":{"https:\/\/www.kopernikanski.torun.pl\/files\/fullsize\/fbd6928d119ac9444412c81a0c6421f5.jpg":{"id":28,"mime-type":"image\/jpeg","title":"Chrzcielnica w ko\u015bciele \u015bw. Jan\u00f3w","thumbnail":"https:\/\/www.kopernikanski.torun.pl\/files\/square_thumbnails\/fbd6928d119ac9444412c81a0c6421f5.jpg","description":"Juliusz Raczkowski"}}}