{"id":9,"featured":0,"modified":"2024-01-31 22:12:10","latitude":53.01030696362054,"longitude":18.604935762926008,"title":"Pomnik Kopernika na Rynku Staromiejskim","address":"Rynek Staromiejski","thumbnail":"https:\/\/www.kopernikanski.torun.pl\/files\/square_thumbnails\/1cfa3844819a8134fec96469fe147ba0.jpg","creator":["Micha\u0142 K\u0142osi\u0144ski"],"description":"Odlana z br\u0105zu statua o wysoko\u015bci 2,6 m prezentuje odzianego w tog\u0119 uczonego, kt\u00f3ry trzyma w lewej r\u0119ce przyrz\u0105d astronomiczny zwany sfer\u0105 armilarn\u0105 a palcem prawej d\u0142oni wskazuje na niebo. Na granitowym cokole wyryta jest od frontu \u0142aci\u0144ska inskrypcja: Nicolaus Copemicus Thorunensis. Terrae motor, Solis Caelique stator<\/em>, kt\u00f3ra w polskim t\u0142umaczeniu brzmi: Miko\u0142aj Kopernik, torunianin. Ruszy\u0142 Ziemi\u0119, wstrzyma\u0142 S\u0142o\u0144ce i Niebo<\/em>. Podstaw\u0119 pomnika stanowi studzienka z rze\u017ab\u0105 delfina, z kt\u00f3rego pyska wyp\u0142ywa woda.

Historia powstania toru\u0144skiego monumentu jest opowie\u015bci\u0105 wykraczaj\u0105ca poza czas przygotowania samego dzie\u0142a. Ju\u017c 11 maja 1809 roku, w czasie gdy wojska austriackie oblega\u0142y Warszaw\u0119, przebywaj\u0105ca w Toruniu Rada Stanu Ksi\u0119stwa Warszawskiego podj\u0119\u0142a z inicjatywy Stanis\u0142awa Staszica decyzj\u0119 o wzniesieniu pomnika Kopernika na Rynku Starego Miasta. 20 wrze\u015bnia tego roku odby\u0142a si\u0119 nawet uroczysto\u015b\u0107 wmurowania kamienia w\u0119gielnego, prowadzona przez Antoniego Gliszczy\u0144skiego, prefekta Departamentu Bydgoskiego. Realizacj\u0119 ambitnego planu przerwa\u0142 upadek Ksi\u0119stwa Warszawskiego i przej\u0119cie Torunia przez Kr\u00f3lestwo Prus, do czego dosz\u0142o w 1815 roku. Dopiero po up\u0142ywie dw\u00f3ch dekad inicjatyw\u0119 upami\u0119tnienia astronoma w Toruniu podj\u0119li ponownie przedstawiciele miejscowej spo\u0142eczno\u015bci niemieckiej.

W 1839 roku, w dniu 19 lutego, a wi\u0119c w rocznic\u0119 urodzin Kopernika, powo\u0142ano w Toruniu stowarzyszenie o nazwie Denkmalverein (p\u00f3\u017aniej znane jako Coppernicus-Verein), kt\u00f3re postawi\u0142o sobie za cel budow\u0119 pomnika Miko\u0142aja Kopernika. W\u015br\u00f3d 12 cz\u0142onk\u00f3w zak\u0142adaj\u0105cych to stowarzyszenie znalaz\u0142 si\u0119 \u00f3wczesny burmistrz Torunia Karl Pop\u0142awski, przewodnicz\u0105cy Rady Miejskiej - kupiec Johann Michael Schwartz, zasiadaj\u0105cy w Radzie producent piernik\u00f3w Gustav Weese i jego m\u0142odszy brat lekarz dr Karl Weese, dyrektor gimnazjum toru\u0144skiego dr Ludwig Lauber i profesor gimnazjum dr Rudolf Brohm, komendant twierdzy toru\u0144skiej von Petersdorff oraz duchowny ewangelicki Gessel. Na przewodnicz\u0105cego towarzystwa wybrano burmistrza Pop\u0142awskiego. Stowarzyszenie planowa\u0142o ods\u0142oni\u0107 monument ju\u017c w 1843 roku, z okazji trzysetnej rocznicy \u015bmierci astronoma, jednak brak wystarczaj\u0105cych \u015brodk\u00f3w finansowych i szereg innych niesprzyjaj\u0105cych okoliczno\u015bci op\u00f3\u017ani\u0142 ten plan.

Dopiero w 1849 roku berli\u0144ski rze\u017abiarz Christian Friedrich Tieck zdo\u0142a\u0142 uko\u0144czy\u0107 model rze\u017aby. Rok p\u00f3\u017aniej w ludwisarni Fischer\u00f3w w Berlinie wykonano jej odlew w br\u0105zie. Prace przy cyzelowaniu odlewu trwa\u0142y jeszcze do listopada 1851 roku. Mi\u0119dzy 12 a 14 lutego nast\u0119pnego roku rze\u017ab\u0119 przewieziono kolej\u0105 z Berlina do Bydgoszczy, a 16 lutego konno przetransportowano do Torunia, gdzie spocz\u0119\u0142a tymczasowo w kruchcie staromiejskiego ko\u015bcio\u0142a ewangelickiego. 28 czerwca 1853 roku, przy po\u0142udniowo-wschodnim naro\u017cniku Ratusza, tam, gdzie w 1809 roku po\u0142o\u017cono kamie\u0144 w\u0119gielny, odby\u0142o si\u0119 uroczyste wmurowanie aktu erekcyjnego pomnika. We wrze\u015bniu tego samego roku dotar\u0142 do Torunia cok\u00f3\u0142 z polerowanego granitu \u015bl\u0105skiego, wykonany we Wroc\u0142awiu wed\u0142ug projektu berli\u0144skiego architekta Johanna Stracka. U jego podstawy ustawiono kamienne \u0142awy i nieck\u0119 studzienki, kt\u00f3ra nawi\u0105zywa\u0142a do legendy przypisuj\u0105cej Kopernikowi za\u0142o\u017cenie w Toruniu wodoci\u0105g\u00f3w.

Wreszcie 25 pa\u017adziernika 1853 roku odby\u0142a si\u0119 podnios\u0142a uroczysto\u015b\u0107 ods\u0142oni\u0119cia pomnika Miko\u0142aja Kopernika. By\u0142a ona nie tylko ho\u0142dem dla wielkiego astronoma, ale tak\u017ce manifestacj\u0105 poczucia dumy torunian z faktu, \u017ce wybitny uczony pochodzi\u0142 w\u0142a\u015bnie z ich miasta. Monument przez d\u0142ugi czas trwa\u0142 w nienaruszonym stanie. Dopiero w okresie mi\u0119dzywojennym rozbudowa linii tramwajowej spowodowa\u0142a rozebranie studzienki, kt\u00f3r\u0105 przywr\u00f3cono przy okazji prac renowacyjnych w 2003 roku. Odkryto w\u00f3wczas wielk\u0105 ciekawostk\u0119 \u2013 niezauwa\u017cony wcze\u015bniej cieniutki w\u0105s nad ustami astronoma.

Pomnik Kopernika jest od ponad 170 lat jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych ikon Torunia, t\u0142em niezliczonych rodzinnych i wycieczkowych fotografii, charakterystycznym punktem spotka\u0144 i miejscem uroczystych obchod\u00f3w urodzin astronoma, w czasie kt\u00f3rych u st\u00f3p coko\u0142u sk\u0142adaj\u0105 wie\u0144ce przedstawiciele w\u0142adz miasta i Uniwersytetu Miko\u0142aja Kopernika. Zgodnie z lokaln\u0105 tradycj\u0105 kultywowan\u0105 od kilkudziesi\u0119ciu lat, monument corocznie otrzymuje inne przebranie na czas studenckich juwenali\u00f3w, bywa tak\u017ce dekorowany przy innych okazjach. Jest fizycznym znakiem przypominaj\u0105cym o dziedzictwie kopernika\u0144skim i symbolem pami\u0119ci mieszka\u0144c\u00f3w Torunia o ich najzacniejszym rodaku.","sponsor":"","subtitle":"Symbol zwi\u0105zk\u00f3w Torunia z Kopernikiem","accessinfo":"","lede":"Najwa\u017cniejszym i najbardziej znanym obiektem upami\u0119tniaj\u0105cym w Toruniu Miko\u0142aja Kopernika jest pomnik astronoma stoj\u0105cy od 1853 roku w po\u0142udniowo-wschodniej cz\u0119\u015bci Rynku Staromiejskiego.","website":"","related_resources":[],"files":{"https:\/\/www.kopernikanski.torun.pl\/files\/fullsize\/1cfa3844819a8134fec96469fe147ba0.jpg":{"id":10,"mime-type":"image\/jpeg","title":"Pomnik Kopernika na Rynku Staromiejskim","thumbnail":"https:\/\/www.kopernikanski.torun.pl\/files\/square_thumbnails\/1cfa3844819a8134fec96469fe147ba0.jpg","description":"Andrzej Skowro\u0144ski"},"https:\/\/www.kopernikanski.torun.pl\/files\/fullsize\/c519fa2a03f614114af96e2194a19abb.jpg":{"id":80,"mime-type":"image\/jpeg","title":"Untitled","thumbnail":"https:\/\/www.kopernikanski.torun.pl\/files\/square_thumbnails\/c519fa2a03f614114af96e2194a19abb.jpg"}}}